Deneme Süresi: Türkiye’de İşe Başlangıçta Bilinmesi Gereken Temel Kurallar

İçindekiler

• Deneme süresi nedir?
• Deneme süresi kaç aydır, nasıl belirlenir?
• Deneme süresi sözleşmede nasıl düzenlenmelidir?
• Deneme süresinde fesih nasıl yapılır?
• Deneme süresinde ücret, SGK ve yan haklar nasıl uygulanır?
• Deneme süresi kıdem/ihbar gibi hakları etkiler mi?
• İşverenler tarafından en sık yapılan hatalar nelerdir?
• Deneme süresi konusunda hukuki destek

Deneme süresi nedir?

Deneme süresi, iş sözleşmesi başlangıcında tarafların iş ilişkisinin devamı konusunda karşılıklı değerlendirme yapabilmeleri amacıyla öngörülen bir dönemdir. Bu süre içinde taraflar, iş ilişkisinin kendileri için uygun olup olmadığını değerlendirirler.

Deneme süresi, işveren açısından çalışanın işe ve pozisyona uygunluğunu gözlemleme imkânı sağlarken, çalışana da işin, çalışma koşullarının ve işyerinin beklentilerine uygun olup olmadığını görme fırsatı sunar.

Ayrıca belirtilmelidir ki, deneme süresi taraflar arasındaki iş ilişkisinin askıda olduğu veya geçici nitelik taşıdığı bir dönem değildir. Deneme süresi içinde çalışan, iş sözleşmesine bağlı olarak iş hukuku kapsamında sağlanan tüm haklardan yararlanmaya devam eder.

Deneme süresi kaç aydır, nasıl belirlenir?

İş Kanunu uyarınca deneme süresi en fazla iki ay olarak belirlenebilir. Bu süre, taraflar arasında yapılan iş sözleşmesi ile açıkça kararlaştırılmalıdır.

Toplu iş sözleşmesi bulunan işyerlerinde deneme süresi, toplu iş sözleşmesi ile dört aya kadar uzatılabilir. Ancak bireysel iş sözleşmeleri bakımından iki aylık üst sınır aşılamaz.

Deneme süresinin geçerli olabilmesi için, bu hususun iş sözleşmesinde açık ve net şekilde yer alması gerekir. Şayet iş sözleşmede deneme süresine ilişkin bir düzenleme bulunmuyorsa, taraflar arasındaki iş ilişkisi başından itibaren deneme süresi olmaksızın kurulmuş sayılır.

Deneme süresi sözleşmede nasıl düzenlenmelidir?

Deneme süresi, iş sözleşmesinde açık bir şekilde belirtilmelidir. Sürenin varlığı ve uzunluğu konusunda belirsizliğe yer verilmemesi bu noktada önem arz eder.

Deneme süresine ilişkin düzenleme, iş sözleşmesinin temel unsurlarından biri olarak değerlendirilir. Bu nedenle, deneme süresinin başlangıcı ve süresi açıkça yazılmalı, örtülü veya sonradan ileri sürülen bir uygulamaya dayandırılmamalıdır.

Deneme süresinde fesih nasıl yapılır?

Deneme süresi içinde taraflar, iş sözleşmesini bildirim süresine uymaksızın ve tazminat ödemeksizin feshetme imkanına sahiptirler. Bu halde çalışana yalnızca çalışanın feshe kadar geçen süreye ilişkin ücreti ve doğmuş diğer işçilik alacakları ödenecek olup, kıdem ve ihbar tazminatı gündeme gelmeyecektir.

Bu fesih hakkı hem işveren hem de çalışan açısından geçerlidir. Ancak unutulmamalıdır ki, fesih hakkının dürüstlük kuralına aykırı şekilde kullanılması sözleşmeyi bu şekilde fesheden taraf yönünden hukuki sorumluluk doğurabilir.

Deneme süresi içinde yapılan fesihlerde, fesih nedeni karşı tarafa yazılı olarak belirtilmek zorunda değildir. Bununla birlikte, ispat ve uyuşmazlık risklerini azaltmak amacıyla şüphesiz ki yazılı bildirim yapılması çok daha güvenli bir yoldur.

Deneme süresinde ücret, SGK ver yan haklar nasıl uygulanır?

Deneme süresi boyunca çalışan, yaptığı iş karşılığında ücret almaya hak kazanır. Deneme süresi, ücretsiz çalışma anlamına gelmez.

Aynı şekilde bu dönemde işveren tarafından çalışanın sigorta giriş bildirimi yapılmalı ve sigorta primleri eksiksiz şekilde yatırılmalıdır. Deneme süresi, sigortasız çalışmayı haklı kılan bir istisna oluşturmaz.

Bunlara ek olarak, ücret, yemek, yol, prim gibi yan haklar bakımından da deneme süresi, çalışan ile diğer çalışanlar arasında kural olarak bir ayrıma neden olmaz. Deneme süresi içerisindeki çalışan da diğer çalışanlar ile aynı haklardan faydalanarak işveren nezdindeki görevini sürdürür.

Deneme süresi kıdem / ihbar gibi hakları etkiler mi?

Deneme süresi, iş sözleşmesinin bir parçası olduğundan, bu süre işçinin toplam çalışma süresine dahildir. Deneme süresi tamamlandıktan sonra devam eden iş ilişkilerinde ise deneme süresi hem kıdem hem de ihbar sürelerinin hesabında dikkate alınır.

Deneme süresi içerisinde feshedilen sözleşmeler yönünden ise belirtildiği üzere, kıdem ve ihbar tazminatının gündeme gelmesi söz konusu değildir.

İşverenler tarafından en sık yapılan hatalar nelerdir?

Deneme süresinin iş sözleşmesinde açıkça düzenlenmemesi, uygulamada en sık karşılaşılan hatalardan biridir.

Deneme süresinin kanunda belirtilen sınırların üzerinde belirlenmesi veya fiilen uzatılması da deneme süresinin hukuki geçerliliği yönünden soruna yol açmaktadır.

Bunların yanı sıra, önemle belirtilmelidir ki deneme süresinde çalışanların sigortasız çalıştırılması ya da ücret ve yan haklar bakımından farklı muameleye tabi tutulması, işverenler yönünden ciddi hukuki riskler doğurabilir.

Deneme süresi konusunda hukuki destek

Deneme süresi, uygulamada basit gibi görünmekle birlikte, fesih ve tazminat boyutları nedeniyle hukuki uyuşmazlıklara sıkça konu olmaktadır.

Bu kapsamda; iş sözleşmelerinin ve ihtiva ettikleri deneme süresi hükümlerinin mevzuata uygun şekilde hazırlanması, olası risklerin önceden değerlendirilebilmesi amacıyla hukuki destek alınması, ileride bu sebeple doğabilecek ihtilafların önüne geçilebilmesi adına büyük önem taşır.

GEMS Schindhelm'in iş hukuku departmanı, iş sözleşmelerinin hazırlanması, mevzuata uygunluğunun denetlenmesi ve taraf menfaatlerinin korunması konularında müvekkillerine hukuki danışmanlık hizmeti sunmaktadır.