Yabancı Çalışanlar İçin Çalışma İzni

Yabancı uyruklular, Türkiye'de kural olarak geçerli bir çalışma izni olmadan çalıştırılamaz. Çalışma izni muafiyeti kapsamındaki yabancılar ise muafiyet belgesiyle ve yalnızca muafiyetin kapsamı ile süresi içinde çalışabilir. Çalışma izinlerinin verilmesi, uzatılması ve koşulları ile yüksek nitelikli yabancılara yönelik Turkuaz Kart, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında düzenlenmektedir. Türkiye'deki bir şirkete yurt dışından personel gönderen veya yabancı uzman istihdam etmek isteyen işverenler bakımından çalışma izni sürecinin ve değerlendirme kriterlerinin bilinmesi önem taşır. Çalışma izni olmaksızın yabancı çalıştırılması ise idari para cezası ve diğer yaptırımlara yol açabilir.

İçindekiler

• Kimler çalışma iznine ihtiyaç duyar ve hangi makam yetkilidir?
• Çalışma izni türleri nelerdir?
• Turkuaz Kart nedir?
• Çalışma izni başvuru süreci nasıl işler?
• Başvuru hangi kriterlere göre değerlendirilir?
• Ortaklar ve şirket yöneticileri için hangi özel kurallar geçerlidir?
• Çalışma izni muafiyetleri nelerdir?
• Ret, iptal, itiraz ve iznin sona ermesi hallerinde neler geçerlidir?
• Çalışma izinsiz istihdamın sonuçları nelerdir?
• Sonuç

Kimler çalışma iznine ihtiyaç duyar ve hangi makam yetkilidir?

Her yabancı uyruklu, özel kanunlar veya Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalardan doğan istisnalar ile çalışma izni muafiyetleri saklı kalmak kaydıyla, Türkiye'de bağımlı veya bağımsız çalışmaya başlamadan önce çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti almak zorundadır. Çalışma izni, kanunla Türk vatandaşlarına hasredilmiş meslek ve işlerde çalışma hakkı sağlamaz. Çalışma izni vermeye yetkili makam, Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü eliyle değerlendirme yapan ve gerektiğinde diğer kurumların görüşünü alan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığıdır. Kural olarak çalışma izni, geçerlilik süresi boyunca ikamet izni yerine geçer; ancak kanunda öngörülen bazı istisnalar bulunmaktadır. Uluslararası koruma başvuru sahibi, şartlı mülteci ve geçici koruma sağlanan yabancılara düzenlenen çalışma izinleri ise ikamet izni yerine geçmez. Vize ve Türkiye'ye giriş işlemleri bundan bağımsızdır.

Bir işverene bağlı süreli çalışma izni, işveren, işyeri ve yapılan işe bağlı olarak verilir. Bu nedenle işveren değişikliği hâlinde yeni bir çalışma izni alınması gerekir; mevcut çalışma iznine dayanarak farklı bir işverende çalışmaya devam edilmesi mümkün değildir.

Çalışma izni türleri nelerdir?

• Süreli çalışma izni: İlk başvuruda, iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak üzere en çok bir yıl için verilir; belirli bir işverene, işyerine veya aynı işkolundaki işyerlerine ve işe bağlıdır. İş ilişkisi devam ediyorsa ilk uzatmada en çok iki yıl, sonraki uzatmalarda en çok üçer yıl uzatılabilir. Uzatma başvurusu, iznin geçerliliğinin son 60 günü içinde ve her hâlükârda süre dolmadan yapılır. Süresinde yapılan uzatma başvurusunun değerlendirilmesi sırasında, izin süresinin bitiminden itibaren iş ve işyeri değişmemek kaydıyla en fazla 90 gün çalışmaya devam edilebilir.
• Süresiz çalışma izni: Uzun dönem ikamet iznine veya en az sekiz yıl kanuni çalışma iznine sahip yabancılara verilebilir. Süresiz çalışma izni sahibi, özel kanun hükümleri ve sosyal güvenliğe ilişkin kurallar saklı kalmak üzere Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır; ancak seçme, seçilme ve kamu görevlerine girme hakkı ile askerlik hizmeti yapma yükümlülüğü yoktur. Başvuru koşullarının sağlanması, süresiz çalışma izninin verilmesi konusunda mutlak hak doğurmaz. Süresiz çalışma izni belgesinin her beş yılın sonunda yenilenmesi gerekir; yenileme başvurusu beş yıllık sürenin dolmasından önceki altı ay içinde ve her hâlükârda süre dolmadan yapılır.
• Bağımsız çalışma izni: Yabancılara bir işverene bağlı olmaksızın kendi ad ve hesabına çalışma imkânı verir. Kararda; eğitim, mesleki deneyim, bilim ve teknolojiye katkı ile faaliyetin yatırım ve istihdama beklenen etkisi gibi unsurlar dikkate alınır. Süreli olarak verilir.

Turkuaz Kart nedir?

Turkuaz Kart; eğitim ve mesleki deneyimi, bilimsel veya teknolojik katkısı, yatırım hacmi ya da istihdam etkisi bakımından Türkiye için stratejik değer taşıyan yüksek nitelikli yabancılara ve yatırımcılara yöneliktir. Önce üç yıllık geçiş süresiyle verilir ve bu dönemde faaliyet izlenir; geçiş süresinin başarıyla tamamlanması hâlinde süresiz hâle dönüştürülebilir. Geçiş süresi kaydının kaldırılması için, geçiş süresinin dolmasına 180 gün kalmasından itibaren ve her hâlükârda süre dolmadan başvuru yapılmalıdır; süresinde başvuru yapılmazsa Turkuaz Kart geçersiz hâle gelir. Kart sahibi, süresiz çalışma izninin haklarından yararlanır; ayrıca eş ve bakmakla yükümlü olunan çocuklara ikamet hakkı sağlayan belge verilir. Uluslararası düzeyde tanınan üst düzey profesyoneller için Turkuaz Kart, Türk iş piyasasına en cazip giriş yoludur. Geçici koruma sağlanan yabancılara Turkuaz Kart verilmez.

Çalışma izni başvuru süreci nasıl işler?

• Yurt dışından başvuru: Yabancı, vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliğine şahsen çalışma vizesi başvurusu yapar ve 16 haneli referans numarası alır. Türkiye'deki işveren, bu referans numarasıyla elektronik başvuruyu çalışma vizesi başvurusundan itibaren 30 gün içinde Bakanlığın e-İzin sistemi üzerinden onaylayarak tamamlamalıdır.
• Yurt içinden başvuru: Adına en az altı ay süreli ikamet izni düzenlenmiş ve bu izni başvuru tarihinde hâlen geçerli olan yabancılar için işveren tarafından yurt içinden başvuru yapılabilir; bu hâlde konsolosluk sürecine gerek yoktur. Ayrıca Genel Müdürlükçe belirlenen, Türkiye'de yasal olarak bulunan bazı yabancılar için geçerli ikamet izni aranmaksızın da yurt içi başvuru imkânı tanınabilir.

Başvuruda özellikle iş veya hizmet sözleşmesi, işverene ilişkin belgeler (ticaret sicili, mali belgeler ve çalışan bilgileri) ile yabancının nitelik belgeleri sunulur; sağlık ve eğitim gibi ön izne tabi mesleklerde ilgili kurumdan ön izin alınması gerekir. Bilgi ve belgeleri tam olan usulüne uygun başvurular kural olarak 30 gün içinde değerlendirilir. Eksik bilgi ve belgeler, mücbir sebebin resmî makamdan belgelendiği hâller dışında, idarenin talebinden itibaren 30 gün içinde tamamlanmalıdır; aksi hâlde başvuru reddedilir. Başvurunun uygun bulunmasından sonra bildirilen harç ve değerli kâğıt bedelinin de bildirim tarihinden itibaren 30 gün içinde ödenmesi gerekir; süresinde ödeme yapılmaması başvurunun reddine yol açar.

Başvuru hangi kriterlere göre değerlendirilir?

Bakanlık başvuruları, Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği uyarınca belirlenen ve güncellenebilen değerlendirme kriterleri ile uluslararası işgücü politikasına göre inceler. 3 Ağustos 2026 itibarıyla genel kriterlerin özeti şöyledir:

• İstihdam kriteri: Bilanço esasına tabi işyerlerinde, her bir yabancı için en az beş Türk vatandaşının istihdamı esastır. Bununla birlikte, son yıl net satış tutarı en az 50.000.000 TL olan işyerlerinde ilk beş yabancıya kadar bu kriter uygulanmaz.
• Mali yeterlilik kriteri: Yeni kurulan ve henüz yıl sonu bilançosu ile yıllık gelir tablosu bulunmayan işyerlerinde ödenmiş sermayenin en az 500.000 TL olması gerekir. Faaliyette bulunan işyerlerinde ise ödenmiş sermayenin en az 500.000 TL, net satışların en az 8.000.000 TL veya son yıl ihracatının en az 150.000 ABD Doları olması kriterlerinden birinin sağlanması yeterlidir.
• Ücret kriteri: Aylık brüt ücret; üst düzey yönetici ve pilotlar için brüt asgari ücretin 5, mühendis ve mimarlar için 4, diğer yöneticiler için 3, uzmanlık veya ustalık gerektiren işlerde 2 katından; ev hizmetleri ve diğer meslek veya işlerde ise brüt asgari ücret tutarından az olamaz.

3 Ağustos 2026'dan itibaren, başvuru tarihinden önceki son üç yılda Türkiye'de çalışma izni, ikamet izni veya uluslararası koruma kapsamında en az bir yıl yasal kalmış yabancılar için yapılan yurt içi başvurularda, aynı işyerinde en fazla üç yabancıya kadar istihdam ve mali yeterlilik kriterleri uygulanmaz; ancak bu kapsamdaki yabancı sayısı aynı işyerinde çalışan Türk vatandaşı sayısını aşamaz. Dördüncü ve sonraki yabancılar için genel kriterler uygulanır. Ayrıca imalat sektöründe, 31 Aralık 2027'ye kadar, Türkiye geneli istihdam üzerinden genel oranın sağlanmasına ek olarak ilave yabancı ihtiyacı doğarsa, imalat işyerinde şube bazında çalışan her beş Türk vatandaşına karşılık bir yabancı için yapılan başvuru genel istihdam kriterinden muaf değerlendirilir. Bilişim, eğitim, sağlık, turizm ve bazı diğer sektörler için de özel kurallar bulunduğundan, başvuru tarihinde güncel Bakanlık kriterleri ayrıca kontrol edilmelidir.

Ortaklar ve şirket yöneticileri için hangi özel kurallar geçerlidir?

Belirli şirket organları kendine özgü kurallara tabidir: Limited şirketin şirket ortağı olan müdürü ile anonim şirketin şirket ortağı olan yönetim kurulu üyesi yabancılar çalışma izni almak zorundadır. Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin yönetici komandite ortakları ile diğer şirketlerin ortak ve yöneticisi olan yabancılar da çalışma izni kapsamındadır. Türkiye'de ikamet etmeyen anonim şirket yönetim kurulu üyeleri ile diğer şirketlerin yönetici sıfatı olmayan ortakları ise çalışma izni muafiyeti kapsamında değerlendirilir. Aynı zamanda müdür olarak çalışan yabancı ortaklar için idari uygulama, belirli asgari pay oranı ve şirket için asgari sermaye şartları öngörmektedir. Güncel kriterlere göre işyerinin ödenmiş sermayesinin en az 500.000 TL, yabancı ortağın sermaye tutarının en az 500.000 TL ve ortaklık payının en az %20 olması gerekir; işyerinde beş Türk vatandaşı istihdamı ise ilk iznin yedinci ayından itibaren her ay aranır. Yabancı ortağın sermaye payı en az 100.000 ABD Doları ise bu sermaye, pay oranı ve beş Türk vatandaşı kriterleri uygulanmaz. Özellik arz eden doğrudan yabancı yatırım sayılan şirket veya şubelerde ise, özellikle kilit personel için çalışma izni değerlendirmesinde özel kurallar uygulanır. Bu özel rejim, yabancı sermayeli her şirkete otomatik olarak değil, ilgili Yönetmelikteki ‘özellik arz eden doğrudan yabancı yatırım’ ve ‘kilit personel’ koşullarını sağlayan yatırım ve kişiler bakımından uygulanır.

Çalışma izni muafiyetleri nelerdir?

Kanun ve ilgili yönetmelikler, belirli kişi grupları için çalışma izni muafiyeti öngörür; muafiyet de kural olarak başvuruya ve belirli süre sınırlarına tabidir. Uygulamada özellikle şunlar önemlidir:

• Türkiye'den ihraç edilen veya Türkiye'ye ithal edilen mal ve hizmetlerin kullanımına ilişkin eğitim ile Türkiye'ye ithal edilen makine ve teçhizatın montajı, bakım ve onarımı, kullanımı konusunda eğitim verilmesi veya teçhizatın teslim alınması gibi görevler (toplam üç aya kadar)
• Bilimsel, kültürel ve sanatsal faaliyet kapsamında çalışacak yabancılar (bir aya kadar) ile sportif faaliyet kapsamında çalışacak yabancılar (dört aya kadar)
• Türkiye'nin taraf olduğu ikili veya çok taraflı anlaşmalarda ya da ilgili mevzuatta açıkça çalışma izni muafiyeti tanınan proje ve programlarda görev yapanlar
• Türkiye'deki geçici faaliyetleri toplam üç ayı aşmayan sınır ötesi hizmet sunucuları

Muafiyet kapsamında olmak, başvuru yapılmaksızın çalışmaya başlanabileceği anlamına gelmez. Başvurular kural olarak yabancı tarafından çevrim içi yapılır; yurt içi başvurunun, vize veya vize muafiyeti süresi aşılmadan, Türkiye'ye girişten itibaren en geç 30 gün içinde ve çalışmaya başlamadan önce tamamlanması gerekir. Muafiyet yalnız kapsamı ve süresi içinde geçerlidir; süre uzatma başvurusu yapılamaz, faaliyet öngörülen süreyi aşacaksa çalışma izni alınmalıdır.

Ret, iptal, itiraz ve iznin sona ermesi hallerinde neler geçerlidir?

Çalışma izni verilmesi veya uzatılması talebinin reddine ve iznin iptaline ya da sonlandırılmasına ilişkin Bakanlık kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde sistem üzerinden Bakanlığa itiraz edilebilir; itiraz reddedilirse idari yargı yolu açıktır. Çalışma izni, sürenin dolması veya Bakanlıkça sonlandırılması ya da iptal edilmesiyle sona erer; verilme şartlarının ortadan kalkması, iznin amacına aykırı kullanılması veya çalışmanın herhangi bir nedenle sona ermesi iptal ya da sonlandırma nedeni olabilir. İşveren ile bağımsız veya süresiz çalışma izni sahibi yabancı; çalışmanın başlamasını ve sona ermesini ve iznin iptalini gerektiren hâlleri 15 gün içinde Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür. Bir işverene bağlı çalışma izni, iş ilişkisi sona erdikten sonra başka bir işveren yanında çalışma hakkı vermez.

Çalışma izinsiz istihdamın sonuçları nelerdir?

Geçerli çalışma izni olmayan bir yabancının çalıştırılması ağır yaptırımlara bağlanmıştır. İşverene, izinsiz çalıştırılan her yabancı için her yıl yeniden belirlenen ve tekrarında artırılan idari para cezaları uygulanır; izinsiz bağımsız çalışan yabancı ile bağımlı çalışan da ayrıca cezalandırılır. 2026 yılında işveren için her bir yabancı başına 102.503 TL, izinsiz bağımlı çalışan yabancı için 40.977 TL ve izinsiz bağımsız çalışan yabancı için 82.010 TL idari para cezası uygulanır; tekrarı hâlinde cezalar bir kat artırılır. İşveren bunun yanında, kanunda öngörülen hallerde yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama, seyahat ve ülkesine dönme masraflarını karşılamakla yükümlüdür. Sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan yükümlülükler de Türkiye'nin taraf olduğu sosyal güvenlik sözleşmeleri saklı kalmak üzere, ayrıca yerine getirilir. Yabancı bakımından sınır dışı etme ve yeniden giriş yasağına varan idari tedbirler gündeme gelebilir. İzinsiz çalışma, iş hukuku ve sosyal güvenlik alanındaki diğer hak ve yükümlülükleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz; sonuçlar somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Sonuç

Yabancı çalışanların hukuka uygun istihdamı ileriye dönük planlama gerektirir – doğru izin türünün seçiminden istihdam, sermaye ve ücret kriterlerinin karşılanmasına ve sürelerin kaçırılmadan uzatılmasına kadar. Değerlendirme kriterleri düzenli olarak güncellendiğinden ve izin işverene bağlı olduğundan, şirketler yabancı personel planlamasını başvuru takvimiyle erkenden bütünleştirmelidir.

Yüksek nitelikli profesyoneller ve yatırımcılar için Turkuaz Kart ile kilit personele tanınan kolaylıklar cazip imkânlar sunar. İzinsiz istihdamın ağır yaptırımları – para cezaları, prim borçları, geri gönderme masrafları ve idari sonuçlar – karşısında her somut olayın özenle incelenmesi vazgeçilmezdir.

GEMS Schindhelm yabancı yatırımcılara ve şirketlere çalışma ve ikamet izinlerinin alınması ve uzatılması, Turkuaz Kart, değerlendirme kriterlerinin incelenmesi ve yabancı personel için hukuka uygun istihdam yapılarının kurulması konularında danışmanlık vermektedir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlı olup hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz; her uyuşmazlık somut olayın özelliklerine ve yürürlükteki mevzuata göre ayrıca değerlendirilmelidir.