Türkiye'de Remote Work – Uzaktan Çalışma: Kurumlar Vergisi Açısından Daimî İşyeri

Giriş

Dijitalleşmenin hızlanması ve özellikle pandemi sonrası dönemde yaygınlaşan uzaktan çalışma modelleri, uluslararası vergi hukuku bakımından yeni tartışmaları gündeme getirmiştir. Özellikle, bir işverenin, çalışanlarının faaliyetlerini yürüttüğü devlette mukim olmaması halinde, bir ““daimî işyeri” oluşup oluşmadığı sorusu önemli bir vergisel sorun haline gelmiştir.

Yurt dışında mukim bir işverenin, Türkiye’de home ofis olarak çalışan bir kişi üzerinden Türkiye’de işyeri (daimî işyeri) oluşturup oluşturmadığı konusu, başlıca şu mevzuat çerçevesinde değerlendirilir:

Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK)
Vergi Usul Kanunu (VUK)
Türkiye’nin ilgili ülke ile imzaladığı Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları (ÇVÖA)
Uluslararası yorum açısından OECD Model Vergi Anlaşması ve yorumları

Bu Çerçevede Değerlendirmeler

Daimi İşyeri Kavramı

Türk vergi mevzuatında daimî işyeri kavramı, Kurumlar Vergisi Kanunu ve Vergi Usul Kanunu hükümleri çerçevesinde ele alınmaktadır. Buna göre işyeri; ticari, sınai veya mesleki faaliyetlerin icrasına tahsis edilen veya bu faaliyetlerde kullanılan yerler olarak tanımlanmaktadır.

Uluslararası vergi hukukunda ise daimî işyeri kavramı büyük ölçüde OECD Model Vergi Anlaşması ve ülkeler arasında imzalanan Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları çerçevesinde yorumlanmaktadır. Genel kabul gören yaklaşım uyarınca bir işletmenin bir ülkede daimî işyerinin bulunduğunun kabul edilebilmesi için aşağıdaki unsurların birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir:

Türkiye’de sabit bir yer (fixed place of business) bulunması
Bu yerin iş faaliyetinin yürütülmesinde kullanılması
Faaliyetin süreklilik arz etmesi

Evden çalışma durumunda bu üç unsurun oluşup oluşmadığı ayrı ayrı incelenir.

Home Ofis Her Zaman Daimi İşyeri Sayılmaz

Türkiye’de çalışan kişinin kendi inisiyatifiyle evden çalışması ve işverenin Türkiye’de herhangi bir fiziksel varlığı olmaması halinde genellikle daimî işyeri oluştuğu kabul edilmez.

Örneğin şu durumlarda çoğu zaman işyeri oluşmaz:

Çalışan Türkiye’de kendi tercihine göre home ofis çalışıyorsa
İşveren Türkiye’de ofis kiralamamışsa
Ev, işveren tarafından işyeri olarak tahsis edilmemişse
Çalışan yalnızca bireysel iş görüyorsa (örneğin yazılım geliştirici)

Bu durumda ev şirketin kullanımına tahsis edilmiş sabit işyeri olarak görülmez.

Home Ofisin Daimi İşyeri Sayılabileceği Durumlar

Aşağıdaki şartlar oluşursa Türkiye’de daimî işyeri oluştuğu kabul edilebilir:

a. Ev işveren tarafından fiili işyeri gibi kullanılıyorsa

Örneğin:

İşveren çalışanın evini resmen çalışma yeri olarak belirlemişse
Ev adresi şirketin iş adresi gibi kullanılıyorsa
Evde şirket faaliyetleri düzenli yürütülüyorsa
Bu durumda sabit işyeri kriteri oluşabilir.

b. Çalışan Türkiye'de şirket adına ticari faaliyet yürütüyorsa

Örneğin çalışan:

müşteri görüşmeleri yapıyor
satış pazarlama faaliyetleri yürütüyor
sözleşme müzakeresi yapıyor
ve bu faaliyetler şirketin ana faaliyetinin önemli bir kısmını oluşturuyorsa
risk artar.

c. Çalışanın sözleşme yapma yetkisi varsa (dependent agent)

Eğer Türkiye'deki çalışan:

şirket adına sözleşme imzalama yetkisine sahipse
ya da sözleşmeleri fiilen sonuçlandırıyorsa
bu durumda “bağımlı temsilci aracılığıyla daimî işyeri” oluşabilir.

d. Faaliyet sürekli ve sistematikse

Tek seferlik veya kısa süreli çalışma değilse; örneğin çalışan uzun süre Türkiye’de çalışıyorsa ve faaliyet şirket için önemli ise, işyeri riski güçlenir.

Uygulamada Örnek Senaryolar

Örnek 1: Daimi işyeri oluşmaz (genelde)

Bir Avusturya şirketi için çalışan bir yazılımcı Türkiye’de home ofis çalışıyor.
müşteri ilişkisi yok
sözleşme yetkisi yok
şirket Türkiye’de hiçbir ofis kurmamış

Örnek 2: Daimi işyeri oluşabilir

Bir Alman şirketinin Türkiye satış temsilcisi evden çalışıyor
müşterilerle görüşüyor
sipariş alıyor
sözleşmeleri sonuçlandırıyor
Bu durumda bağımlı temsilci yoluyla işyeri oluşabilir.

Daimi İşyeri Oluşursa Ne Olur?

Eğer Türkiye’de işyeri oluştuğu kabul edilirse, yabancı şirket:

Türkiye’de kurumlar vergisi mükellefi olur
Türkiye’de elde edilen kazanç için beyanname verir
Muhasebe ve vergi yükümlülükleri doğar

Sonuç

Yurt dışı işverenin Türkiye’de home ofis çalışanı olması tek başına daimî işyeri oluşturmaz. Ancak;

ev işveren tarafından işyeri gibi kullanılıyorsa
çalışan şirket adına ticari faaliyet yürütüyorsa
sözleşme yapma yetkisi varsa
faaliyet süreklilik gösteriyorsa

Türkiye’de daimî işyeri oluştuğu kabul edilebilir.

“Workation & Remote Work” (Uzaktan Çalışma) konusuna ilişkin Schindhelm Alliance ortaklarımızın ülkelere özgü diğer değerlendirmelerini ve katkılarını web sitemizde aşağıdaki bağlantılar üzerinden bulabilirsiniz:

Workation & Remote Work in Deutschland >>

Workation & Remote Work in Italien >>

Workation & Remote Work in Polen >>

Yazar: Serkan Yılmaz