Uluslararası Hukuk Danışmanlığı

Uluslararası bir hukuk bürosu mu arıyorsunuz? Uluslararası alanda yetkin ve uzman ekibiyle GEMS Schindhelm her ihtiyaç duyduğunuzda yanınızda olur ve sizi değerli deneyimleri ile bilgilendirir. Uluslararası ticaret hukukuyla ilgili çeşitli konular hakkında önceden çevrimiçi bilgi edinin. 

 

Türkiye'de Mirasın Tapuda İntikali

İçindekiler

  • Miras kalan taşınmazın mülkiyeti mirasçılara ne zaman geçer?
  • Tapuda intikal için hangi mirasçılık belgesi gerekir?
  • Tapuda intikal işlemi nasıl yapılır?
  • Elbirliği mülkiyeti paylı mülkiyete nasıl çevrilir?
  • Yabancı mirasçılar için hangi özel kurallar geçerlidir?
  • İntikal nedeniyle hangi vergisel yükümlülükler doğar?
  • Sonuç

Türkiye'de taşınmazı bulunan bir kişinin vefatı halinde mirasçıların ilk karşılaştığı işlemlerden biri, taşınmazın tapuda mirasçılar adına tescil edilmesidir. Uygulamada intikal olarak anılan bu işlem, özellikle yurt dışında yaşayan ve yabancı uyruklu mirasçılar bakımından mirasçılık belgesi, vergi yükümlülükleri ve yabancıların taşınmaz edinimine ilişkin kurallarla birlikte değerlendirilmesi gereken çok aşamalı bir süreçtir.

Miras kalan taşınmazın mülkiyeti mirasçılara ne zaman geçer?

Türk Medeni Kanunu uyarınca mirasçılar, terekeyi bir bütün olarak mirasbırakanın ölümüyle kendiliğinden kazanırlar (TMK m.599). Taşınmazlar bakımından da mülkiyet, tescilden önce ölüm anında mirasçılara geçer (TMK m.705/2). Bu nedenle tapudaki intikal işlemi mülkiyeti kuran değil, ölümle gerçekleşmiş olan kazanımı sicile yansıtan bir işlemdir. Bununla birlikte mirasçıların taşınmazı satabilmesi, ipotek tesis edebilmesi ya da başka bir şekilde üzerinde tasarrufta bulunabilmesi için intikalin tapuya tescil edilmiş olması gerekir.

Miras yoluyla intikal, taşınmaz üzerindeki mevcut ipoteklerin, hacizlerin veya diğer ayni hak ve takyidatların kendiliğinden ortadan kalkmasını sağlamaz. Bu nedenle intikal ve özellikle sonraki satış işlemleri öncesinde taşınmazın güncel tapu kayıtlarının ve üzerindeki takyidatların incelenmesi önem taşımaktadır.

Tapuda intikal için hangi mirasçılık belgesi gerekir?

İntikalin temel belgesi, mirasçıları ve miras paylarını gösteren mirasçılık belgesidir (TMK m.598). Bu belge kural olarak sulh hukuk mahkemesinden ya da noterden alınabilmektedir. Ne var ki nüfus kayıtlarının yeterli olmadığı, belgenin yabancılar tarafından talep edildiği ya da talebin yabancılık unsuru taşıdığı hallerde noter mirasçılık belgesi düzenleyemez ve sulh hukuk mahkemesine başvurulması gerekir (Noterlik Kanunu m.71/B). Mirasbırakanın ya da mirasçılardan birinin yabancı olduğu dosyaların büyük bölümü bu nedenle mahkeme yoluyla yürütülmektedir.

Yurt dışında düzenlenmiş mirasçılık belgeleri, Türkiye'deki taşınmazlar bakımından kural olarak tek başına yeterli kabul edilmez. Zira Türkiye'deki taşınmazlara, mirasbırakanın vatandaşlığı ne olursa olsun Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.20/1). 1929 tarihli Türk-Alman Tereke Anlaşması da Alman makamlarınca düzenlenen mirasçılık belgesine yalnızca taşınır tereke bakımından etki tanımaktadır. Bu nedenle uygulamada Türkiye'deki taşınmazlar için Türk sulh hukuk mahkemesinden ayrı bir mirasçılık belgesi alınmaktadır. Mahkeme sürecinde yabancı ölüm belgesi, nüfus kayıtları ve gerektiğinde mirasbırakanın yabancı hukuka göre mirasçılarını gösteren belgeler, uygulanabilir milletlerarası anlaşmalarda öngörülen muafiyetler saklı kalmak üzere apostil şerhi veya konsolosluk tasdiki ile Türkçe tercümeleriyle birlikte sunulmaktadır.

Uygulamada mirasçılık belgesinin alınmasını en çok geciktiren etken, nüfus kayıtlarındaki eksikliklerdir. Yurt dışında gerçekleşen ölüm, evlilik veya doğumların Türk nüfus kayıtlarına ya da Mavi Kartlılar Kütüğüne işlenmemiş olması ve isimlerin farklı ülkelerin belgelerinde farklı yazılması, mahkemenin ek araştırma yapmasına yol açabilmektedir. Bu nedenle sürecin başında kayıtların kontrol edilmesi zaman kazandırmaktadır.

Tapuda intikal işlemi nasıl yapılır?

Mirasçılık belgesi alındıktan sonra intikal başvurusu tapu müdürlüğüne ya da Web Tapu üzerinden yapılır. Mirasçılardan biri, diğer mirasçıların katılımı veya onayı olmaksızın bütün mirasçılar adına intikal talebinde bulunabilmektedir; ancak başvuran mirasçı taşınmazı tek başına kendi adına tescil ettiremez. Bu durumda taşınmaz, mirasçılık belgesinde gösterilen mirasçılar adına elbirliği mülkiyeti olarak tescil edilir. Başvuruda kural olarak mirasçılık belgesi, başvuruyu yapan mirasçının kimlik belgesi, varsa tapu senedi, işlem vekil aracılığıyla yürütülüyorsa vekâletname ve yabancı mirasçılar bakımından vergi kimlik numarası istenmektedir. Zorunlu deprem sigortası kapsamına giren bina nitelikli taşınmazlar bakımından geçerli sigorta poliçesi de aranabilmektedir. Türkçe bilmeyen mirasçılar bakımından işlem sırasında tercüman bulunması gerekebilir.

Miras yoluyla intikal işlemi için tapu harcı alınmamakta, ancak döner sermaye hizmet bedeli tahsil edilmektedir. İntikalden sonra gerçekleştirilecek paylaşma veya satış işlemleri ise ayrıca harca tabi olabilmektedir. Veraset ve intikal vergisi bakımından da intikalin verginin tahakkuk etmiş ya da ödenmiş olmasına bağlı olmadığı belirtilmelidir. Kanuna göre miras yoluyla intikal eden taşınmazların tescili, verginin tahakkuku beklenmeksizin yapılır. Bununla birlikte taşınmaza isabet eden vergi tamamen ödenmedikçe taşınmazın devri yapılamaz ve üzerinde ayni hak tesis edilemez (VİVK m.19). Uygulamada bu kural, intikalden sonra yapılacak satış işleminde vergi dairesinden alınan ilişik kesme belgesinin aranması şeklinde ortaya çıkmaktadır.

Tarım arazilerinin mülkiyetinin devrine ilişkin özel hükümler saklı kalmak üzere, miras yoluyla tapuda intikal işleminin tamamlanması için genel bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir. Ne var ki ölüm tarihinden itibaren iki yıl içinde intikal yapılmazsa tapu müdürlüğü, mirasçılık belgesi düzenlenmesi için kendiliğinden yargıya başvurabilmektedir (Tapu Kanunu Ek Madde 1). Ayrıca intikalin uzun süre ertelenmesi, mirasçılardan birinin daha vefat etmesi halinde birden fazla terekenin birlikte çözülmesini gerektirdiğinden süreci önemli ölçüde zorlaştırmaktadır. Deneyim göstermektedir ki kuşaklar boyunca intikali yapılmamış taşınmazlarda mirasçı sayısı onlarla ifade edilebilmekte ve paylaşım ancak uzun bir yargılama ile mümkün olabilmektedir.

Elbirliği mülkiyeti paylı mülkiyete nasıl çevrilir?

Birden fazla mirasçının bulunması halinde taşınmaz, paylaşmaya kadar elbirliği mülkiyetine tabidir ve mirasçılar taşınmaz üzerinde ancak birlikte tasarrufta bulunabilirler (TMK m.640). Elbirliği mülkiyetinde ortakların belirlenmiş payları yoktur ve her birinin hakkı taşınmazın tamamına yaygındır (TMK m.701). Bu nedenle mirasçılardan biri, elbirliği mülkiyeti devam ettiği sürece taşınmaz üzerinde kendisine ait bağımsız bir payı tek başına satamaz veya rehnedemez. Bununla birlikte tereke üzerindeki miras payının devri, TMK m.677 uyarınca mümkündür; mirasçılar arasında yapılan devir sözleşmesi yazılı şekle, üçüncü bir kişiyle yapılan sözleşme ise noterlikçe düzenleme şekline tabidir. Üçüncü kişi bu sözleşmeyle miras ortaklığına katılma hakkı kazanmaz.

Uygulamada elbirliği mülkiyetinin yarattığı güçlük, intikalle birlikte veya intikalden sonra bütün mirasçıların katılımıyla elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi yoluyla çözülmektedir. Bütün mirasçıların bir araya gelmesi mümkün değilse, mirasçılardan birinin talebi üzerine tapu müdürlüğünce diğer mirasçılara tebligat yapılarak paylı mülkiyete geçilmesi yolu da bulunmaktadır (3402 sayılı Kadastro Kanunu Ek m.3). Belirlenen süre içinde mirasçılardan birinin elbirliği mülkiyetinin devamına yönelik itirazda bulunması veya paylaşma davası açması halinde tapu müdürlüğünce paylı mülkiyete dönüştürme işlemi gerçekleştirilmez. Bunun yanında mirasçılardan her biri, TMK m.644 uyarınca sulh hukuk mahkemesinden de elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini talep edebilir. Paylı mülkiyete geçildikten sonra her mirasçı kendi payı üzerinde bağımsız olarak tasarrufta bulunabilir; ancak payın üçüncü bir kişiye satılması halinde diğer paydaşların yasal önalım hakkı saklıdır (TMK m.732 vd.). Cebrî artırmayla yapılan satışlarda ise yasal önalım hakkı kullanılamaz (TMK m.733).

Mirasçılar taşınmazın kime kalacağı konusunda anlaşabilirlerse, yazılı şekilde yapılacak bir paylaşma sözleşmesi ile taşınmazı mirasçılardan birine ya da birkaçına özgüleyebilirler (TMK m.676). Anlaşma sağlanamaması halinde ise ortaklığın giderilmesi davası gündeme gelir. Bu davanın açılmasından önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m.18/B). 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun ile İcra ve İflas Kanunu m.114'e eklenen hüküm uyarınca, bütün maliklerin taşınmazı miras yoluyla edindiği ve üçüncü bir kişinin payının bulunmadığı hallerde birinci açık artırma, bir defaya mahsus olmak üzere yalnızca malik olan mirasçılar arasında yapılmaktadır. Bu artırmada satış gerçekleşmezse sonraki artırma genel hükümlere göre herkese açık olarak yapılır. Değişiklik, 31 Temmuz 2026'dan önce ilanı yapılmış açık artırmalara uygulanmaz.

Tarım arazilerinin miras yoluyla intikali ve paylaşılması bakımından 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nda özel hükümler bulunmaktadır. Bu nedenle terekeye dahil tarım arazilerinin paylaşılması, mülkiyetinin devri ve paylı mülkiyete geçişi bakımından anılan Kanun'daki sınırlamaların ayrıca gözetilmesi gerekir.

Yabancı mirasçılar için hangi özel kurallar geçerlidir?

Mirasçıların yabancı olması intikale engel değildir. 6302 sayılı Kanun ile karşılıklılık şartı kaldırıldığından yabancı mirasçılar Türkiye'deki taşınmazı miras yoluyla edinebilmektedir. Tapu müdürlüğü önce intikal işlemini gerçekleştirir. Ancak Tapu Kanunu m.35'te yer alan sınırlamalar, yani Cumhurbaşkanınca belirlenen ülke listesi, ülke genelinde kişi başına otuz hektarlık yüzölçümü sınırı, özel mülkiyete konu ilçe yüzölçümünün yüzde onuna ilişkin sınır ve askerî yasak ve güvenlik bölgelerine ilişkin kısıtlamalar, taşınmazın intikalden sonra mirasçının mülkiyetinde kalıp kalamayacağını belirler. Bu sınırlamalar dışında miras yoluyla edinilen taşınmazlar, Hazine ve Maliye Bakanlığınca verilecek ve bir yılı geçmeyen süre içinde maliki tarafından tasfiye edilmezse, tasfiye edilerek bedele çevrilir ve bedeli hak sahibine ödenir (Tapu Kanunu m.35). Bu sınırlamalar, tek bir konutun miras yoluyla edinilmesinde de sonuç doğurabileceğinden her dosyada ayrıca değerlendirilmelidir.

Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni alarak Türk vatandaşlığını kaybeden kişiler ve belirli altsoyları bakımından ise farklı bir rejim geçerlidir. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 28. maddesi uyarınca Mavi Kart sahipleri, miras ve taşınmaz edinimi bakımından Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanmaya devam eder ve yabancılara uygulanan sınırlamalara tabi değildir.

Yurt dışında yaşayan mirasçılar mirasçılık belgesinin alınması, intikal ve sonraki satış işlemlerini Türkiye'ye gelmeden bir vekil aracılığıyla yürütebilmektedir. Vekâletname Türk konsolosluklarında ya da yaşanılan ülkedeki noter önünde düzenlenebilir. İkinci durumda, uygulanabilir milletlerarası anlaşmalarda öngörülen muafiyetler saklı kalmak üzere, belgenin apostil şerhi veya konsolosluk tasdiki taşıması ve Türkçe tercümesinin sunulması gerekir. Tapu işlemlerinde kullanılacak vekâletnamelerde yapılacak işlemlerin tereddüde yer bırakmayacak şekilde belirtilmesi önem taşır; taşınmazın devri ve üzerinde sınırlı ayni hak kurulması gibi işlemler bakımından vekile özel yetki verilmesi gerekir (TBK m.504/3). Uygulamada en sık rastlanan sorun, yalnızca intikal için düzenlenen bir vekâletnamenin sonraki satış veya paylı mülkiyete geçiş işlemleri için yetersiz kalmasıdır.

İntikal nedeniyle hangi vergisel yükümlülükler doğar?

Miras yoluyla intikal eden taşınmazlar veraset ve intikal vergisine tabidir. Beyanname süresi intikal tarihinden ya da mirasçılık belgesinin alındığı tarihten değil, ölüm tarihinden itibaren işler ve mirasçının bulunduğu yere ve ölümün gerçekleştiği yere göre dört ila sekiz ay arasında değişir (VİVK m.9). Bu nedenle mahkeme sürecinin uzun sürebildiği yabancılık unsurlu dosyalarda beyanname süresinin mirasçılık belgesi alınmadan dolabileceği gözetilmelidir. Mirasçıya düşen toplam miras payı istisna tutarının altında kalsa dahi veraset ve intikal vergisi beyannamesi verilmesi gerekir. Verginin hesaplanmasına ilişkin ayrıntılar Türkiye'de Veraset ve İntikal Vergisi başlıklı yazıda yer almaktadır.

Miras yoluyla edinilen taşınmazların daha sonra satılması halinde, Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 80. maddesi uyarınca satıştan elde edilen kazanç, taşınmazın elde tutulma süresinden bağımsız olarak değer artışı kazancı kapsamında vergilendirilmez. Dolayısıyla satın alma yoluyla edinilen taşınmazlar için öngörülen beş yıllık elde tutma süresi, miras yoluyla edinilen taşınmazlar bakımından aranmamaktadır. Bununla birlikte taşınmazın elden çıkarılmasının ticari faaliyet niteliği taşıdığı haller ayrıca değerlendirilmelidir. Satış işlemi bakımından tapu harcı ve vergi ilişiğinin kesilmesi gibi diğer yükümlülükler saklıdır.

Sonuç

Mirasın tapuda intikali, mirasçılık belgesinin alınmasıyla başlayan ve vergi, paylaşım ve yabancıların taşınmaz edinimine ilişkin kurallarla iç içe geçen bir süreçtir. Mülkiyetin ölümle kendiliğinden geçmesine karşın tasarruf için tescilin şart olması, elbirliği mülkiyetinin mirasçıların tek başına işlem yapmasını engellemesi ve vergi beyan süresinin ölüm tarihinden itibaren işlemesi, bu süreçte öncelikle göz önünde bulundurulması gereken hususlardır. Yabancılık unsuru taşıyan miras ilişkilerine ilişkin genel bilgiler Türkiye'de Miras: Yabancılar ve Yurt Dışında Yaşayanlar İçin 2026 Kapsamlı Rehber başlıklı yazıda yer almaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşımakta olup somut bir olaya ilişkin hukuki görüş niteliğinde değildir.