ENERJİ

Türkiye’de Yenilenebilir Enerji Projesi Edinimi: Önlisans, Lisans ve Pay Devri

Türkiye’de rüzgâr ve güneş enerjisi projeleri, yabancı yatırımcılar ve enerji şirketleri için önemli bir yatırım alanıdır. Bu yatırımlar çoğu zaman sıfırdan proje geliştirmek yerine, izin süreçleri belirli bir aşamaya gelmiş bir projenin veya bu projeyi elinde tutan şirketin satın alınması yoluyla gerçekleşir. Ne var ki enerji projelerinde satın alınan şey, bir şirketin hisselerinden çok, kamu otoritesinin verdiği ve devri sıkı kurallara bağlanmış haklardır.

Enerji projesi edinimlerinde en ciddi riskler çoğu zaman, projenin hangi aşamada olduğunun ve bu aşamada pay devrinin mümkün olup olmadığının baştan doğru tespit edilmemesinden doğar. Aşağıda, Türkiye’de yenilenebilir enerji projesi edinmeyi düşünen yatırımcıların karşılaştığı başlıca hukuki konular ele alınmaktadır.

Önlisans ve lisans aşamaları

Lisansa tabi elektrik üretim tesislerinde süreç kural olarak önlisans ile başlar. Önlisans, yatırımcıya belirli bir süre içinde arazi haklarını edinme, gerekli izinleri alma ve tesisin inşasına hazırlanma imkânı tanır. Bu yükümlülükler yerine getirildiğinde önlisans, üretim lisansına dönüştürülür ve tesis bu lisans kapsamında inşa edilip işletilir.

Bu ayrım, satın alma işleminin yapısı bakımından belirleyicidir. Zira önlisans süresince önlisans sahibi şirketin ortaklık yapısında, mevzuatta öngörülen istisnalar dışında, doğrudan veya dolaylı değişiklik yapılması kural olarak mümkün değildir. Üretim lisansı alındıktan sonra ise pay devirleri daha esnek bir rejime tabi olmakla birlikte, tarifesi düzenlemeye tabi olmayan lisans sahibi şirketlerin ortaklık yapısındaki değişikliklerin Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’na bildirilmesi gerekir. Bununla birlikte şirket paylarının devri ile üretim tesisinin başka bir şirkete devredilmesi farklı hukuki işlemlerdir ve ayrı koşullara tabidir. Bu nedenle önlisans aşamasındaki bir proje için yapılan satış sözleşmesinin, pay devrini lisansın alınmasından sonraki bir tarihe bağlaması ve aradaki dönemi ayrıca düzenlemesi gerekir.

Hukuki inceleme

Bir enerji projesinin değerini belirleyen unsurlar, önlisans veya lisansın kendisinin yanında projenin üzerine kurulduğu arazi hakları, bağlantı görüşü ve bağlantı anlaşması, çevresel etki değerlendirmesi kararı ve imar planlarıdır. Arazinin bir kısmının Hazine’ye veya orman alanına ait olduğu projelerde, ilgili idarelerden alınan irtifak ve kullanım izinlerinin süresi ve şartları ayrıca incelenmelidir.

Deneyim göstermektedir ki önlisans süresinin uzatılıp uzatılmadığı, önlisans kapsamında öngörülen yükümlülüklerin süresinde yerine getirilip getirilmediği ve teminatların durumu, proje dosyasında çoğu zaman eksik belgelenmiş olarak karşımıza çıkar. Bu konulardaki bir eksiklik, önlisansın sona ermesi ve teminatın irat kaydedilmesi riskini beraberinde getirdiğinden, satın alma öncesi incelemenin öncelikli konuları arasında yer alır.

Satın alma sözleşmesinin kurgusu

Enerji projesi edinimlerinde satış sözleşmesi çoğu zaman imza ile kapanış arasında uzun bir dönem öngörür. Bu dönemde önlisansın lisansa dönüşmesi, belirli izinlerin tamamlanması veya bağlantı anlaşmasının imzalanması gibi şartlar kapanışın ön şartı olarak düzenlenir; işlemin bir istisna kapsamında Kurul onayına tabi olduğu hallerde bu onay da kapanış şartları arasında yer alır. Satış bedelinin bir kısmının projenin ilerideki aşamalarına bağlanması da yaygın bir uygulamadır.

Bu yapıda satıcının imza ile kapanış arasındaki dönemde projeyi nasıl yöneteceği, hangi işlemler için alıcının onayını alacağı ve şartlar gerçekleşmezse sözleşmenin nasıl sona ereceği açıkça belirlenmelidir. Önlisans döneminde pay devri yasağını dolanmaya yönelik yapılar, örneğin pay rehni veya opsiyon sözleşmeleriyle fiilen kontrolün devredilmesi, Kurum tarafından geçersiz sayılma ve önlisansın iptali riskini taşıdığından dikkatle değerlendirilmelidir.

Yerli katkı ve destekler

Yenilenebilir enerji projelerinde yerli aksam kullanımına bağlı destekler ve yerli katkı şartı içeren yarışmalar, projenin ekonomik değerini doğrudan etkiler. Bu nedenle edinilecek projenin hangi destek mekanizmasına bağlı olduğu ve bu mekanizmanın gerektirdiği yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediği incelenmelidir. Yerli katkı şartının yan sanayi tedarikçileri bakımından doğurduğu sonuçlar ise bu bölümdeki rüzgâr enerjisi yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Sonuç

Türkiye’de yenilenebilir enerji projesi ediniminde işlemin yapısı, projenin önlisans veya lisans aşamasında olmasına göre belirlenir. Pay devri kısıtlarının baştan tespit edilmesi, arazi hakları, bağlantı ve önlisans yükümlülüklerinin ayrıntılı incelenmesi ve imza ile kapanış arasındaki dönemin sözleşmede dikkatle kurgulanması, satın almanın beklenmedik bir düzenleyici engelle karşılaşma riskini azaltır. Şirket satın almalarına ilişkin genel sorular ise ilgili hukuk alanı sayfasında ayrıca ele alınmaktadır.