OTOMOTİV VE MAKİNE

İnşaat Projelerine Makine, Ekipman ve Yapı Malzemesi Tedariki: Uygunluk, Ayıp ve Kiralama

Alman ve Avusturyalı üreticiler, Türkiye’deki inşaat ve altyapı projelerine kalıp sistemleri, iş makineleri, vinçler, yapı kimyasalları ve özel yapı malzemeleri tedarik eden önemli tedarikçiler arasındadır. Bu ürünler çoğu zaman Türk distribütörler veya bayiler aracılığıyla, bazen de doğrudan yükleniciye satılır ya da kiralanır. Ne var ki şantiyede ortaya çıkan bir sorun, tedarik zincirindeki her halkanın sorumluluğunu aynı anda gündeme getirir.

Deneyim göstermektedir ki inşaat projelerindeki ürün uyuşmazlıkları, üreticinin satış sözleşmesinin, distribütörün yükleniciyle yaptığı sözleşmenin ve yüklenicinin işverene karşı üstlendiği sorumluluğun birbiriyle uyumlu olmamasından kaynaklanır. Aşağıda, Türkiye’deki inşaat projelerine makine, ekipman ve yapı malzemesi tedarik eden üreticilerin dikkat etmesi gereken başlıca konular ele alınmaktadır.

Uygunluk ve belgelendirme

Yapı malzemelerinin Türkiye’de piyasaya arzı, Avrupa Birliği düzenlemeleriyle büyük ölçüde uyumlu teknik düzenlemelere tabidir. Ürünün beyan edilen performansının belgelenmesi, gerekli işaretlerin bulunması ve teknik belgelerin Türkçe olarak sunulabilmesi, hem piyasa denetimleri hem de şantiyedeki kabul süreçleri bakımından önem taşır. İş makineleri ve kaldırma ekipmanları bakımından ise üretici ve ithalatçının makine emniyetine ilişkin yükümlülükleri ile ekipmanı kullanan işverenin periyodik kontrol yükümlülükleri ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Belgelerin eksikliği ise, ürünün kendisinde bir kusur bulunmasa da şantiyede kabulün reddedilmesine ve projenin gecikmesine yol açabilmektedir. Bu nedenle hangi belgelerin kim tarafından ve hangi aşamada sunulacağının tedarik sözleşmesinde açıkça belirlenmesi gerekir. Ürün güvenliğine ilişkin genel yükümlülükler ise Tüketici Ürünleri ve E-Ticaret bölümündeki ürün güvenliği yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Ayıp ve tedarik zinciri

Şantiyede bir yapı malzemesinin veya ekipmanın ayıplı çıkması halinde talepler uygulamada çoğu zaman işverenden yükleniciye, yükleniciden distribütöre ve distribütörden üreticiye doğru ilerler; ne var ki bu her olayda zorunlu bir başvuru sırası değildir. Tedarik zincirindeki her sözleşme bakımından uygulanacak muayene ve ihbar kuralları ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Bir ilişkide hakların süresinde kullanılmaması, tarafların kendi tedarikçilerine karşı taleplerini fiilen veya hukuken güçleştirebilir.

Yapı malzemelerinde ayıp çoğu zaman uzun süre sonra, yapının kullanımı sırasında ortaya çıkar. Bu nedenle üreticinin verdiği garantinin süresi ve kapsamı ile distribütörün yükleniciye verdiği garantinin uyumlu olması, yanlış uygulama ve depolama kaynaklı kusurların garantiden ayrılması ve ürünün kullanım talimatlarına uyulmamasının sonuçlarının sözleşmede açıkça düzenlenmesi gerekir.

Ekipman kiralama

Kalıp sistemleri ve iş makineleri inşaat projelerinde çoğu zaman satılmak yerine kiralanır. Kiralama sözleşmesinde kiralananın teslim ve iade durumu, olağan kullanımdan kaynaklanan yıpranma ile hasarın ayrımı, kayıp ve hasar halinde sorumluluk ve sigorta, kiralama süresinin uzaması ve kira bedelinin ödenmemesi halinde ekipmanın geri alınması ayrıca düzenlenmelidir. Ekipmanın operatörüyle birlikte kiralanması halinde ise sözleşmenin niteliği değişebileceğinden, operatörün faaliyetinden doğan zararlardan sorumluluk ayrıca belirlenmelidir.

Kiralanan ekipmanın mülkiyetinin kiraya verende kaldığı açık olsa da yüklenicinin mali sıkıntıya düşmesi halinde ekipmanın şantiyeden fiilen geri alınması güçleşebilir. Bu nedenle ekipmanın tanımlanması, şantiyedeki yerinin bildirilmesi ve ödeme gecikmesinde geri alma hakkının sözleşmede açıkça düzenlenmesi yerinde olur.

Ödeme güvencesi

İnşaat projelerinde ödemeler çoğu zaman yüklenicinin işverenden aldığı hakedişlere bağlıdır ve proje gecikmeleri tedarikçilerin ödemelerine doğrudan yansır. Satışlarda mülkiyeti saklı tutma kaydı ve taşınır rehni gibi güvenceler, ekipman ve makineler bakımından ayrıca değerlendirilmelidir; bu güvencelerin Türk hukukundaki şartları bu bölümdeki makine satışı yazısında ele alınmıştır. Yapı malzemeleri ise yapıya katıldıktan sonra ayrı bir mal olarak geri alınamayacağından, bu ürünlerde ödeme güvencesinin banka teminatı veya akreditif gibi araçlarla sağlanması daha etkilidir.

Sonuç

Türkiye’deki inşaat projelerine makine, ekipman ve yapı malzemesi tedarik eden üreticiler bakımından risk, ürünün şantiyedeki performansıyla birlikte tedarik zincirindeki sözleşmelerin uyumuna bağlıdır. Belgelendirme yükümlülüklerinin sözleşmede açıkça paylaştırılması, muayene ve ihbar süreleri ile garanti kapsamının zincir boyunca uyumlu hale getirilmesi, kiralama sözleşmelerinde hasar ve geri alma hükümlerinin ayrıntılı düzenlenmesi ve ürünün niteliğine uygun bir ödeme güvencesinin seçilmesi, şantiyede ortaya çıkabilecek sorunların üretici için doğuracağı sonuçları sınırlar. Distribütörlük ilişkilerine ilişkin genel sorular ise ilgili hukuk alanı sayfasında ayrıca ele alınmaktadır.