Avrupa Birliği'nin "Made in EU" Gündemi: Industrial Accelerator Act Taslağı ve Türk İhracatçılar İçin Olası Sonuçları

Avrupa Komisyonu'nun 4 Mart 2026 tarihinde yayımladığı Industrial Accelerator Act (COM(2026)100) teklifi, AB kamu ihalelerinde ve belirli kamu desteklerinde "Union origin" ve düşük karbon kriterlerini güçlendirmeyi amaçlamaktadır. Teklif henüz yasalaşmamış olmakla birlikte, Türkiye açısından dikkat çekici yönü, AB ile gümrük birliği veya serbest ticaret anlaşması bulunan üçüncü ülkelerden gelen içeriğin belirli koşullarda "Union origin" sayılabilmesine imkân tanımasıdır. Bununla birlikte bu yaklaşım; karşılıklılık, düzenleyici uyum ve Komisyon'un delegated act yoluyla kapsam daraltma yetkisi gibi önemli sınırlamalara tabidir.

Teklifin genel çerçevesi

IAA, AB imalat sektörünün GSYİH payını 2035'e kadar yüzde 14 civarından yüzde 20'ye çıkarmayı hedefleyen yeni sanayi politikasının omurgası olarak sunulmaktadır. Teklif üç temel politika aracı öngörmektedir:

1. "Lead Markets" — AB kamu ihalelerinde ve belirli kamu desteklerinde menşei ve düşük karbon kriterleri. Teklifin resmî eklerinde öngörülen asgari eşikler şu şekildedir:

  • Çelik: Kamu ihalelerinde toplam hacmin en az %25'inin düşük karbonlu olması öngörülmektedir (Union origin şartı aranmamaktadır).
  • Alüminyum: En az %25'in hem düşük karbonlu hem Union origin olması öngörülmektedir.
  • Beton ve harç: En az %5'in hem düşük karbonlu hem Union origin olması öngörülmektedir.
  • Elektrikli araçlar: Ek metin, araçların Union içinde monte edilmesini, batarya hariç bileşenlerde en az %70 Union içeriğini ve bataryada belirli Union-origin bileşenlerini öngörmektedir. Daha sıkı batarya/e-powertrain/elektronik sistem şartlarının yürürlükten üç yıl sonra devreye girmesi planlanmaktadır.
  • Net-sıfır teknolojiler: Zaman içinde sıkılaşan eşikler öngörülmektedir.

Bu eşikler, müzakere sürecinde önemli ölçüde değişebilir.

2. Stratejik sektörlerde yabancı doğrudan yatırımlara koşul. Teklif, 100 milyon Euro üzerindeki yatırımlar — özellikle küresel üretimin %40'ından fazlasının tek bir dış ülkede yoğunlaştığı alanlarda — için kaliteli istihdam, inovasyon, teknoloji transferi ve yerel değer yaratma gibi ek koşulları gündeme getirmektedir.

3. Industrial Manufacturing Acceleration Areas. Üye devletlerin yürürlük tarihinden itibaren 12 ay içinde en az bir sanayi hızlandırma bölgesi tanımlaması; bu bölgelerde tek noktadan dijital izin (single digital one-stop-shop), hızlandırılmış ruhsat süreci ve koordineli altyapı hizmeti öngörülmektedir.

Türkiye boyutu: Gümrük Birliği ve "Union origin" tanımı

Teklifin Türkiye açısından en dikkat çekici unsuru, "Union origin" tanımının, AB ile gümrük birliği veya serbest ticaret anlaşması bulunan üçüncü ülkelerden gelen içeriği — belirli koşullarla ve Union Customs Code'un non-preferential rules of origin kuralları çerçevesinde — kapsayabilmesidir. Bu çerçevede Türkiye'de üretilen ürünlerin, teklifte öngörülen koşullar sağlandığı takdirde, IAA kapsamındaki kamu ihalesi ve kamu destek mekanizmalarında "Union origin" kriteri bakımından değerlendirmeye konu edilebilmesi mümkündür.

Ancak bu mekanizma koşulsuz değildir. Dikkate alınması gereken başlıca sınırlamalar şunlardır:

  • Karşılıklılık (reciprocity). Teklif, AB ile karşılıklı kamu ihale erişimi sağlanmasını öne çıkarmaktadır. Türkiye, WTO Kamu Alımları Anlaşması'na (GPA) taraf değildir; bu husus, mekanizmanın Türkiye açısından fiilî uygulamasında önemli bir değişken olarak kalmaktadır.
  • Düzenleyici uyum. Net-Zero Industry Act, Clean Industrial Deal, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) ve bağlantılı mevzuatla ortaya konan çevre, teknoloji ve tedarik zinciri standartlarına uyum beklenmektedir. Otomotiv sektöründe emisyon hedefleri ve batarya kuralları bu bakımdan özellikle önem taşımaktadır.
  • Komisyon'un kapsam daraltma yetkisi. Komisyon, delegated act yoluyla, AB ürün veya şirketlerine "national treatment" sağlamayan üçüncü ülkeleri — tamamen veya kısmen — kapsam dışında bırakma yetkisine sahip olacaktır. Ayrıca, AB'nin bağımlılık oluşmasından kaçınma gerekçesiyle veya ilgili anlaşmada yer alan hükümlere dayanarak benzer bir istisna uygulaması öngörülmektedir.

Bu nedenlerle, Türkiye'nin IAA mekanizmasından fiilen ne ölçüde yararlanabileceği; (i) müzakere sürecinin nihai sonucuna, (ii) karşılıklılık koşulunun nasıl tanımlanacağına ve (iii) Türkiye ile AB arasında kamu ihale pazarlarının karşılıklı açılmasına yönelik olası düzenlemelere bağlı olacaktır.

Sektörel potansiyel ve hazırlık alanları

Otomotiv. Türkiye'nin en büyük ihracat sektörü konumundaki otomotiv (OİB verilerine göre 2025 yılı ihracatı yaklaşık 41,5 milyar USD), teklifin araç-bazlı hükümlerinden doğrudan etkilenebilecektir. Taslak metinde öngörülen geçiş rejiminde, nihai montajın AB içinde veya Gümrük Birliği kapsamında Türkiye'de yapılması koşuluyla belirli bataryalı çözümlerin Union origin kriteri bakımından değerlendirilebilmesi yönünde bir yaklaşım öngörülmektedir. Bu çerçeve, nihai hâlinin korunması koşuluyla, batarya yatırımlarının lokasyon tercihleri üzerinde etkili olabilecek nitelikte değerlendirilebilir.

Çelik ve alüminyum. Çelikte yalnızca düşük karbon şartı; alüminyumda hem düşük karbon hem Union origin şartı öngörülmektedir. Bu farklılaşma, Türk çelik üreticileri için dekarbonizasyon yatırımlarının stratejik önemini artırmaktadır.

Yeşil teknoloji (rüzgar türbini, ısı pompası, fotovoltaik sistemler). Türkiye'nin mevcut üretim kapasitesi ve Avrupalı OEM'lerin Türkiye'deki varlığı düşünüldüğünde, bu alanda IAA çerçevesinin hazırlıklı firmalara yeni iş fırsatları yaratma potansiyeli taşımaktadır.

Enerji yoğun sektörler (çimento, kimyasallar). Orantısız maliyet istisnası (%25-30) dışında tam uyum beklenmektedir.

Takvim

  • 4 Mart 2026: Komisyon teklifi yayımlandı (COM(2026)100).
  • Olağan yasama prosedürü (ordinary legislative procedure): Avrupa Parlamentosu ve Konsey müzakereleri devam edecektir; metinde önemli değişiklikler mümkündür.
  • Mevcut teklif takvimine göre yürürlük: Hazırlık belgeleri 2027 yılı civarını işaret etmekle birlikte, kesin tarih müzakerelerin seyrine bağlıdır.
  • Kamu ihaleleri bakımından enerji yoğun sektörlerdeki eşiklerin uygulanması: Teklif eklerinde 1 Ocak 2029 tarihi öngörülmektedir.
  • Sıkılaştırılmış eşikler (net-zero teknolojiler ve elektrikli araçlar): Yürürlükten üç yıl sonra.
  • Industrial Manufacturing Acceleration Areas: Üye devletler yürürlükten itibaren 12 ay içinde en az bir bölge belirleyecektir.

Yasal uyarı: 

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. IAA henüz Komisyon tarafından sunulmuş bir teklif aşamasında olup, Avrupa Parlamentosu ve Konsey müzakereleri sonucunda metinde değişiklikler olması beklenmektedir. Somut durumunuza ilişkin değerlendirme için lütfen bizimle iletişime geçiniz.



Yazar: Gürkan Erdebil